Əhli-Beyt (əleyhimus səlam) – Beynəlxalq Xəbər Agentliyi- ABNA: İran İslam Respublikası Xarici İşlər Nazirliyinin sözçüsünün sözlərinə görə, bir ay yarımlıq mesaj mübadiləsindən sonra İran və ABŞ arasında Müharibənin Sona Yetməsinin Memorandumunun ümumi konturları və mətni demək olar ki, yekunlaşdırılıb və İrandakı qərar qəbuletmə qurumlarının yekun qərarını gözləyir. Bu müddət ərzində bu mətn bir çox dəyişikliklərə məruz qalıb, lakin İran-ABŞ anlaşmasının çərçivəsi hansı çərçivədə hazırlanıb və onun milli maraqları və qırmızı xətləri nəzərə alınıbmı, yoxsa yox?
Müqavilənin mövcud mətninin ümumi mövzuları aşağıdakı çərçivələrdədir:
1- Nüvə faylı: Hazırkı şəraitdə nüvə faylı ilə bağlı heç bir razılaşma əldə edilməyəcək, İran heç bir yeni öhdəlik götürməyəcək və anlaşma imzalandıqdan sonra İranın dinc nüvə proqramının çərçivəsi toxunulmaz qalacaq. İranın ilkin təklifinə görə, istənilən nüvə danışıqları memorandum imzalandıqdan sonra 60 gün ərzində keçiriləcək. Memorandumda İranın nüvə proqramına dair qeydlər İran üçün heç bir yeni öhdəlik yaratmır və sadəcə sonrakı danışıqlara və İran İslam Respublikasının daimi siyasətinə əsaslanaraq nüvə silahı hazırlamamaq barədə İranın qəti öhdəliyinə istinad edir. Şübhəsiz ki, memorandum imzalandıqdan sonra 60 günlük danışıqlarda İran nüvə proqramı ilə bağlı yalnız rejimin istədiyi fundamental prinsiplər çərçivəsində danışıqlar aparacaq və İranın uranı zənginləşdirmək hüququ və zənginləşdirilmiş materialların İran İslam Respublikası tərəfindən yekun razılaşmaya daxil edilməsi üçün saxlanması kimi məsələlər vurğulanacaq.
2- Hörmüz boğazı: Mediada gedən bəzi qəribə iddiaların əksinə olaraq, İran bu mətndə ABŞ və İsrailin hərbi təcavüzündən əvvəl Hörmüz boğazının idarəçiliyini digər tərəfə təhvil vermək və ya geri qaytarmaq barədə heç bir öhdəlik götürmür. Qeyd olunan yeganə məsələ müharibənin sona çatması halında Hörmüz boğazından keçidin normallaşdırılması, sahil ölkələri tərəfindən dəniz təhlükəsizliyinin təmin edilməsi, qanunsuz blokadanın sona çatması və ABŞ və İsrail tərəfindən ticarət gəmilərinin keçidinə təhdidlərin aradan qaldırılmasıdır. İranın tələbinə əsasən, ABŞ-nin Hörmüz boğazının gələcək idarəçiliyində demək olar ki, heç bir rolu olmayacaq və Hörmüz boğazının idarəçiliyinin gələcəyinin region ölkələri ilə bağlı məsələ çərçivəsində İranın təşəbbüsü və təklifinə əsaslanacağı açıq şəkildə bildirilib. Bu çərçivədə, Hörmüz boğazının gələcəyi ilə bağlı müzakirələr anlaşma memorandumunun imzalanmasından sonra danışıqlarda belə yer almayacaq və Tehran bu məsələni əsasən digər sahil ölkəsi kimi Omanla danışıqlarda həll edəcək.
3- Bütün cəbhələrdə müharibəyə son qoymaq: Anlaşma memorandumunun imzalanmasının əsas məqsədi regiondakı bütün cəbhələrdə müharibəyə son qoymaqdır. Bu anlaşma memorandumunda Livan da daxil olmaqla, regiondakı bütün digər cəbhələrlə yanaşı, İrana qarşı müharibənin də sona çatması qeyd olunur. Memorandumun hazırkı mətni imzalanarsa və ABŞ İsrail rejimini Livandakı müharibəyə son qoymağa məcbur edəcəyinə söz verərsə, Livanın adı müharibənin sonu müqaviləsinin bir hissəsi kimi qeyd olunmalıdır.
4- Bloklanmış aktivlər: Memorandumun imzalanması ilə eyni vaxtda və danışıqlar zamanı İran aktivlərinin sərbəst buraxılması üçün aydın bir proses nəzərdən keçirilib. Tehran, Tehranın nəzərdə tutduğu xüsusi mexanizmlər əsasında bu aktivlərin sərbəst buraxılması üçün aydın zəmanətlər alıb və əgər Tehran müharibənin sonu memorandumunu imzalamaq qərarına gələrsə, bloklanmış aktivlərin bir hissəsi dərhal, qalanları isə danışıqlar zamanı tədricən sərbəst buraxılacaq.
5- Müharibə kompensasiyası: ABŞ və İsrailin qanunsuz təcavüzü nəticəsində İrana dəyən ziyan məsələsi memorandumda qeyd olunan maddələr arasındadır.
Sizin rəyiniz