Əhli Beyt (əleyhimus səlam) Beynəlxalq Xəbər Agentliyi – ABNA: Vatikanın maliyyə tarixinin ən mübahisəli səhifələrindən biri 1982-ci ildə İtaliyanın “Banco Ambrosiano” bankının rəhbəri Roberto Kalvinin Londonda “Blackfriars” körpüsünün altında ölü tapılması ilə bağlı hadisədir.
“Tanrının bankiri” kimi tanınan Kalvinin ölümü Katolik Kilsəsinin maliyyə fəaliyyəti və riskli investisiyaları ətrafında yaranmış uzunmüddətli mübahisələrin ən diqqətçəkən hadisələrindən biri oldu.
“Əl-Cəzirə”nin məlumatına görə, bu hadisə Vatikanın sadə ianələr hesabına fəaliyyət göstərən qurumdan böyük maliyyə imperiyasına çevrilməsi tarixinin yalnız bir hissəsidir. Sonrakı dövrdə bu maliyyə sistemi ciddi islahatlara məruz qalıb və Vatikan daha çox “etik investisiya” adlandırdığı yanaşmaya yönəlib.
Kilsənin sərvətinin başlanğıcı: ianələrdən torpaq mülkiyyətinə
Kilsənin maliyyə sərvətinin tarixi xristianlığın ilk əsrlərinə gedib çıxır. Həmin dövrdə kilsənin əsas gəlir mənbəyini sadə xristianların ianələri təşkil edirdi.
Lakin Roma imperatoru Konstantinin xristianlara qarşı təqiblərə son qoyması və onların torpaq sahibi olmasına imkan verməsi ilə vəziyyət dəyişdi.
Bu dövrdə “Konstantinin bəxşişi” kimi tanınan sənəd ortaya çıxdı. Sonradan alimlər və din xadimləri həmin sənədin həqiqiliyinə şübhə ilə yanaşaraq onu saxta hesab etsələr də, bu sənəd papalıq dövlətlərinin formalaşmasına zəmin yaradan amillərdən biri oldu.
Papalıq dövlətləri təxminən min il ərzində vergi və kənd təsərrüfatı gəlirləri hesabına papaların xəzinəsini təmin edirdi.
Lateran müqaviləsi və Vatikanın müasir sərvəti
1870-ci ildə Vatikan bu əraziləri birləşmiş İtaliya dövlətinə verdikdən sonra yaranmış maliyyə məsələsi 1929-cu ildə İtaliya diktatoru Benito Mussolini ilə imzalanan Lateran müqaviləsi ilə həll edildi.
Razılaşmaya əsasən, Vatikan müstəqil dövlət kimi tanındı və ona təxminən 1,7 milyard lirə — həmin dövrün məzənnəsi ilə təxminən 90 milyon dollar ödənildi.
Papa XI Piy bu böyük maliyyə vəsaitinin idarə edilməsini bankir Bernardino Noqaraya həvalə etdi.
Noqara maliyyə qərarlarında dini məhdudiyyətlərin aradan qaldırılması şərti ilə fəaliyyət göstərirdi. Onun yanaşması “biznesdə teologiyaya yer yoxdur” prinsipi ilə ifadə olunurdu.
Qızıl, enerji və dünya şirkətlərinə investisiyalar
Noqara Vatikanın maliyyə imkanlarını genişləndirərək kapitalı müxtəlif sahələrə yönəltdi.
Vəsaitin bir hissəsi ABŞ-da saxlanılan qızıl ehtiyatlarına yatırıldı. Qızılın dəyərinin artması nəticəsində Vatikanın ehtiyatlarının Böyük Britaniya və Fransa kimi böyük dövlətlərin ehtiyatları ilə müqayisə edilə biləcək səviyyəyə çatdığı bildirilir.
Eyni zamanda Vatikan enerji, telekommunikasiya, qaz və tekstil kimi sahələrə daxil oldu.
Kilsənin maliyyə strukturlarının dünyanın iri şirkətlərindən General Motors, Shell, IBM, General Electric və TWA kimi şirkətlərdə səhmlərə sahib olduğu qeyd edilir.
Vatikanın həmçinin İtaliya Fond Birjasında 15 faiz paya malik olduğu, eləcə də daşınmaz əmlak sahəsində böyük layihələrə sərmayə yatırdığı bildirilir.
Bu investisiyalar arasında ABŞ-ın paytaxtı Vaşinqtondakı məşhur Watergate kompleksi, Romadakı Hilton otelləri, Kanadanın Monreal şəhərində göydələnlər və Parisdə Yelisey çölləri prospektində yerləşən binalar kimi layihələr göstərilir.
Mənfəət ilə kilsə təlimləri qarşı-qarşıya gələndə
Maliyyə gəlirlərinin artırılmasına yönələn investisiyalar zaman keçdikcə Vatikanın bəzi sərmayələri ilə kilsənin dini və etik prinsipləri arasında ziddiyyətlərin yaranmasına səbəb oldu.
Mənbədə bildirilir ki, kilsənin bəzi maliyyə vəsaitləri ordular üçün partlayıcı maddələr istehsal edən silah şirkətlərinə yönəldilmişdi.
Bundan başqa, Vatikanın kontraseptiv həblər istehsal edən bir əczaçılıq şirkətinə də investisiya etdiyi qeyd olunur. Bu isə katolik papalarının dini çıxışlarında əleyhinə mövqe bildirdikləri məhsullar sırasında idi.
Bank böhranları və maliyyə qalmaqalları
Vatikanın maliyyə tarixində yüksək riskli əməliyyatlar da ciddi problemlərə səbəb olub.
1974-cü ildə ABŞ-ın Franklin National Bank bankının iflası bunlardan biri kimi göstərilir. Banka Papa VI Pavelin maliyyə məsləhətçisi Mişel Sindona rəhbərlik edirdi. Bankın çöküşü həmin dövrdə ABŞ tarixində ən böyük bank iflaslarından biri hesab olunurdu.
1982-ci ildə isə Banco Ambrosiano bankı müflis oldu.
Bu iş üzrə təxminən 1,3 milyard dollar məbləğində bank vəsaitinin saxta kreditlər vasitəsilə itirildiyi bildirilir.
Böhran nəticədə bankın rəhbəri Roberto Kalvinin ölümü ilə nəticələndi. Hadisənin ardınca Vatikan məsələnin həlli üçün 250 milyon dollar ödəməyə məcbur oldu.
Vatikan maliyyə sistemində islahatlara başladı
Ardıcıl maliyyə böhranları və qalmaqallar Papa XVI Benedikt və daha sonra Papa Fransisi maliyyə sistemində struktur islahatlarına sövq etdi.
Bu islahatlar çərçivəsində Vatikanın bankı daha ciddi nəzarət altına alındı və maliyyə şəffaflığını artırmaq məqsədilə Avropanın ödəniş sisteminə qoşuldu.
Bu proses Vatikanın investisiya siyasətinə də təsir göstərdi.
“Etik investisiya” və texnologiya nəhəngləri
Vatikan 2022-ci ildə investisiya fəaliyyətini katolik təlimləri ilə uyğunlaşdırmaq məqsədilə “Yaxşı meyarlar” adlı sənəd yayımladı.
Bu yanaşmaya əsasən, silah, qumar və abortla əlaqəli dərmanlar kimi sahələrdə fəaliyyət göstərən şirkətlərin investisiya dairəsindən çıxarılması nəzərdə tutuldu.
Eyni zamanda Amazon, Nvidia və Meta kimi texnologiya nəhəngləri Vatikanın diqqət yetirdiyi şirkətlər sırasında yer aldı.
Analitiklərin qiymətləndirməsinə görə, Vatikanın texnologiya sektoruna yönəlməsi bu sahədə daha təsirli söz sahibi olmaq cəhdi kimi qiymətləndirilə bilər. Bu yanaşmaya əsasən, Vatikan texnologiya şirkətlərini daha etik davranışlara təşviq etmək və öz investisiya siyasətini dini və əxlaqi meyarlarla uyğunlaşdırmaq istəyir.
Sizin rəyiniz