Əhli-Beyt (əleyhimus səlam) – Beynəlxalq Xəbər Agentliyi- ABNA: ABŞ-ın İrana qarşı iqtisadi təzyiqləri Tehranı dünya iqtisadiyyatından tamamilə təcrid edə bilməz. Alternativ maliyyə kanalları və ödəniş mexanizmləri sanksiyaların təsirini əhəmiyyətli dərəcədə zəiflədə bilər.
Bu fikirləri Livan İqtisadi Assosiasiyasının rəhbəri, Beyrut Amerika Universitetinin iqtisadiyyat professoru, Livanın Maliyyə Nazirliyinin müşaviri, Dünya Bankının keçmiş maliyyə məsləhətçisi və Beynəlxalq Valyuta Fondunda 25 il baş iqtisadçı kimi çalışmış Münir Raşid “Abna”ya müsahibəsində bildirib.
O qeyd edib ki, ABŞ-ın İrana qarşı yeni iqtisadi təzyiq siyasətinin ölkənin xarici ticarətinə təsiri gözlənildiyi qədər böyük olmaya bilər. İranın Rusiya ilə Xəzər dənizi vasitəsilə, eləcə də Pakistanla quru sərhədi mövcuddur. Bundan başqa, Hindistan və digər Asiya ölkələri ilə ticarət əlaqələri üçün də alternativ marşrutlar mövcuddur.
“İran Rusiya, Pakistan, Hindistan və digər Asiya ölkələri vasitəsilə zəruri məhsulları əldə edə bilər. Quru yolları ilə yanaşı, hava nəqliyyatı da alternativ imkan yaradır”, - deyə Münir Raşid vurğulayıb.
Onun sözlərinə görə, ABŞ sanksiyalarının ən ciddi təsiri İranın neft ixracına toxuna bilər. Lakin neft ticarətinin tamamilə dayandırılması da asan deyil. O bildirib ki, müxtəlif ölkələrin iştirakı ilə alternativ daşınma və ixrac mexanizmlərindən istifadə etmək mümkündür.
Alternativ maliyyə kanalları sanksiyaların təsirini azalda bilər
Münir Raşid hesab edir ki, ABŞ-ın SWIFT sistemindən istifadə imkanlarını məhdudlaşdırması İranın maliyyə əlaqələrini tamamilə kəsməyə kifayət etməyəcək.
“Ödənişlərin həyata keçirilməsi üçün alternativ mexanizmlər mövcuddur. İran Rusiya və Pakistan banklarındakı hesablardan istifadə edə bilər. Bu ölkələrin bank sistemləri vasitəsilə maliyyə əməliyyatlarının aparılması mümkündür”, - deyə o bildirib.
Ekspertin fikrincə, Çin, Rusiya və Hindistan kimi ölkələrin İranla ticarət əlaqələrini davam etdirməkdə maraqlı olması sanksiyaların effektivliyini məhdudlaşdıran əsas amillərdəndir.
Türkiyə, Pakistan və BƏƏ mühüm iqtisadi kanallardır
Keçmiş Dünya Bankı rəsmisi Türkiyə, Pakistan və Birləşmiş Ərəb Əmirliklərinin İranın xarici iqtisadi əlaqələrində mühüm rol oynadığını bildirib.
Onun fikrincə, xüsusilə Türkiyənin ABŞ-ın sanksiya siyasətinə tam şəkildə qoşulması ehtimalı aşağıdır. Raşid ABŞ-ın Türkiyəyə geosiyasi və təhlükəsizlik baxımından ehtiyac duyduğunu qeyd edərək Ankaranın NATO üzvü olmaqla yanaşı, Rusiya və Yaxın Şərq ətrafında strateji mövqeyə malik olduğunu vurğulayıb.
O, Pakistan və İraqın da həm ABŞ, həm də İranla münasibətlər saxladığını və bu ölkələrin vasitəçi rolunu oynaya biləcəyini bildirib.
Ekspert Birləşmiş Ərəb Əmirliklərinin də İranla geniş maliyyə və ticarət əlaqələrinə malik olduğunu xatırladıb. Onun sözlərinə görə, İran böyük həcmdə məhsul idxal edir və bu prosesdə BƏƏ mühüm rol oynayır.
Neft bazarındakı dəyişikliklər ABŞ və Avropaya da təsir edə bilər
Münir Raşidin fikrincə, İrana qarşı sanksiyaların ən mühüm nəticəsi enerji bazarında özünü göstərə bilər. İran neftinin dünya bazarından çıxarılması və ya ixracının əhəmiyyətli dərəcədə azalması qlobal neft qiymətlərinin yüksəlməsinə səbəb ola bilər.
Bu vəziyyətin yalnız İranı deyil, ABŞ və Avropa ölkələri də daxil olmaqla neft idxal edən dövlətləri ciddi şəkildə təsirləndirəcəyini deyən ekspert enerji qiymətlərinin artmasının inflyasiyanı yüksəldə biləcəyini bildirib.
O qeyd edib ki, xüsusilə Avropa ölkələri enerji bazarındakı dəyişikliklərə həssasdır. Buna görə də Avropanın və digər ölkələrin İranın tam iqtisadi blokadasına uzunmüddətli siyasi və iqtisadi dəstək verməsi çətin ola bilər.
Raşidin sözlərinə görə, İranın xarici ticarəti əsasən Asiya istiqamətində cəmlənib. Avropa isə enerji resurslarına, o cümlədən İran neftinə maraq göstərir. Bu səbəbdən Avropa şirkətlərinin İranla iqtisadi əməkdaşlığının tamamilə dayandırılması müəyyən çətinliklərlə müşayiət oluna bilər.
ABŞ-ın sanksiya siyasəti müttəfiqlərinə də zərər vura bilər
Münir Raşid ABŞ-ın birtərəfli sanksiyalarının Vaşinqtonun müttəfiqlərinə də iqtisadi zərər yetirə biləcəyini vurğulayıb.
O bildirib ki, enerji qiymətlərinin yüksəlməsi Avropa iqtisadiyyatına və İranla iqtisadi əlaqələri olan özəl şirkətlərə mənfi təsir göstərə bilər. Bu isə həmin şirkətlərin sanksiyaların tətbiqinə qarşı çıxmasına və alternativ hüquqi və maliyyə mexanizmləri axtarmasına səbəb ola bilər.
Ekspert həmçinin qeyd edib ki, İranın hazırkı iqtisadi problemlərini yalnız xarici təzyiqlərlə əlaqələndirmək düzgün deyil. Onun sözlərinə görə, yüksək inflyasiya, daxili istehsalın zəifləməsi və özəl sektorun iqtisadiyyatda tam potensialını reallaşdıra bilməməsi də ölkənin iqtisadi vəziyyətinə təsir göstərir.
“ABŞ-ın Qərbi Asiyada hegemonluğu zəifləyəcək”
Livan İqtisadi Assosiasiyasının rəhbəri Qərbi Asiyada geosiyasi balansın dəyişməkdə olduğunu bildirib.
Onun fikrincə, Çin və Rusiyanın bölgədə artan maraqları ABŞ-ın Qərbi Asiyada üzərində tam nəzarət imkanlarını məhdudlaşdırır.
“ABŞ Çin və Rusiya kimi böyük dövlətlərlə birbaşa qarşıdurmadan çəkinir. Bu ölkələr Vaşinqtonun Qərbi Asiyada tam nəzarət etməsini istəmir”, - deyə Raşid bildirib.
O, həmçinin ABŞ-ın uzunmüddətli müharibələr aparmaq imkanlarının məhdud olduğunu və Vyetnam, Əfqanıstan və İraq təcrübələrinin bunun göstəricisi olduğunu söyləyib.
Ekspertin fikrincə, ABŞ-ın Qərbi Asiyada təsirini qorumasının ən səmərəli yolu hərbi gücdən daha çox ticarət, diplomatiya, dialoq və investisiyalardan keçə bilər.
Raşid hesab edir ki, regionda hərbi qarşıdurmaların davam etməsi ABŞ-ın siyasi və təhlükəsizlik sahəsindəki mövqelərini zəiflədə bilər. Onun sözlərinə görə, Vaşinqtonun bölgədəki hərbi mövcudluğu hələ də əhəmiyyətli olsa da, Çin və Rusiyanın artan fəallığı regional qüvvələr balansını dəyişdirəcək.
“Regional balans dəyişəcək. ABŞ-ın Qərbi Asiyadakı rolu əvvəlkindən daha güclü olmayacaq. Əksinə, Çinin proseslərə daha fəal cəlb olunacağını, Rusiyanın isə Qərbi Asiyada təsirini artıracağını gözləyirik”, - deyə Münir Raşid fikrini yekunlaşdırıb.
Sizin rəyiniz