Əhli-Beyt (əleyhimus səlam) – Beynəlxalq Xəbər Agentliyi- ABNA: Peyğəmbər sünnəsinə (s) müraciət keçmişə qayıtmaq deyil. Bu, əsrlər əvvəl formalaşmış dəyərlərin müasir dünyanın problemlərinə necə tətbiq oluna biləcəyini yenidən düşünməkdir. Ədalət, insan ləyaqəti, ictimai həmrəylik, məsuliyyətli idarəçilik və etimad kimi prinsiplər zaman keçdikcə öz aktuallığını itirmir.
Müasir dünya ciddi siyasi, sosial, iqtisadi və mənəvi böhranlarla üz-üzədir. Dövlət və cəmiyyət arasında etimadın azalması, sosial ədalətsizlik, korrupsiya, ictimai parçalanma, gənclərin idarəçilikdən kənarda qalması və informasiya təhlükəsizliyi kimi problemlər bir çox ölkələrin qarşısında mühüm çağırışlar yaradır.
Belə bir şəraitdə İslam Peyğəmbərinin (s) həyat və fəaliyyətinə, xüsusilə Mədinə dövründə formalaşdırdığı ictimai-siyasi modelə nəzər salmaq mühüm nəticələr ortaya çıxara bilər.
Mədinə: dini dəyərlərin ictimai həyata çevrildiyi məkan
İslam Peyğəmbərinin (s) Mədinəyə hicrəti yalnız coğrafi köç deyildi. Bu hadisə yeni ictimai münasibətlərin, siyasi təşkilatlanmanın və hüquqi prinsiplərin formalaşmasına yol açdı.
Peyğəmbər (s) Mədinəyə daxil olduqdan sonra cəmiyyətin müxtəlif təbəqələrini bir araya gətirərək ümumi ictimai nizam yaratmağa başladı. Burada əsas məqsəd yalnız hakimiyyət qurmaq deyil, insanları ədalət, məsuliyyət və qarşılıqlı hüquqlara əsaslanan münasibətlər sistemində birləşdirmək idi.
Mədinə təcrübəsi göstərirdi ki, dini və mənəvi dəyərlərin cəmiyyətdə real nəticəyə çevrilməsi üçün onları ictimai institutlar, hüquqi normalar və məsuliyyətli idarəçilik mexanizmləri ilə əlaqələndirmək lazımdır.
Hakimiyyətin mahiyyəti: üstünlük deyil, məsuliyyət
Peyğəmbərin (s) idarəçilik fəlsəfəsində hakimiyyət şəxsi imtiyaz vasitəsi kimi deyil, məsuliyyət kimi nəzərdən keçirilirdi.
Onun sadə həyat tərzi bunun mühüm göstəricilərindən biri idi. Peyğəmbər (s) özünü cəmiyyətin digər üzvlərindən ayırmır, ehtiyacı olan insanlarla bir yerdə olur, sadə yaşayır və hakimiyyətin yaratdığı sosial məsafəni minimuma endirirdi.
Bu yanaşmanın müasir idarəçilik üçün mühüm mesajı var: dövlət və siyasi hakimiyyət cəmiyyətdən uzaqlaşdıqca etimad zəifləyir. Əksinə, rəhbərlik xalqın problemlərini yaxından gördükdə, cəmiyyətlə açıq ünsiyyət qurduqda və özünü xalqdan üstün tutmadıqda ictimai etimad möhkəmlənir.
Ədalət: idarəçiliyin əsas meyarı
Nəbəvi modeldə ədalət yalnız məhkəmə və hüquq məsələsi deyildi. Ədalət ictimai münasibətlərdən iqtisadi həyata, siyasi qərarlardan insan hüquqlarına qədər bütün sahələri əhatə edən fundamental prinsip idi.
Müasir dövlət üçün də ədalət yalnız qanunların mövcudluğu ilə təmin edilmir. Qanun qarşısında bərabərlik, sosial imkanların ədalətli bölüşdürülməsi, vəzifələrə ləyaqətli insanların gətirilməsi və korrupsiyanın qarşısının alınması ədalətli idarəçiliyin əsas göstəricilərindəndir.
Bu baxımdan nəbəvi təcrübənin əsas mesajlarından biri belə ifadə oluna bilər: hakimiyyətin gücü yalnız onun nə qədər sərt olmasında deyil, nə qədər ədalətli olmasındadır.
Məsləhətləşmə və kollektiv düşüncə
Peyğəmbərin (s) mühüm məsələlərdə səhabələri ilə məsləhətləşməsi də müasir idarəçilik baxımından diqqətəlayiq prinsipdir.
Vəhyə əsaslanan bir rəhbər olmasına baxmayaraq, Peyğəmbər (s) insanların fikirlərini dinləyir və ictimai məsələlərdə məsləhətləşməyə əhəmiyyət verirdi. Bu yanaşma göstərir ki, rəhbərlik bütün qərarları təkbaşına qəbul etmək deyil, müxtəlif baxışları dinləmək və daha doğru qərara gəlmək bacarığıdır.
Bu prinsip müasir dövrdə dövlət idarəçiliyində ictimai iştirak, ekspert rəyi, institusional məsləhətləşmə və kollektiv qərarvermə mexanizmlərinin əhəmiyyətini xatırladır.
Əhdə vəfa və ictimai etimad
Dövlətlərin sabitliyinin əsas şərtlərindən biri etimaddır. Etimad olmadığı halda ən güclü siyasi institutlar belə uzunmüddətli sabitlik yaratmaqda çətinlik çəkə bilər.
Peyğəmbərin (s) həyatında əhdə vəfa mühüm əxlaqi və siyasi prinsip kimi özünü göstərirdi. Bağlanmış müqavilələrə və verilmiş sözlərə sadiqlik cəmiyyət daxilində və müxtəlif tərəflərlə münasibətlərdə etimadın formalaşmasına xidmət edirdi.
Müasir siyasət üçün bu prinsip olduqca aktualdır. Dövlətin və siyasi rəhbərliyin verdiyi vədlərə əməl etməsi, qəbul etdiyi qərarların arxasında dayanması və hüquqi öhdəliklərə riayət etməsi ictimai etimadın əsasını təşkil edir.
Təhlükəsizlik və informasiya məsuliyyəti
Peyğəmbər (s) dövrünün siyasi və hərbi reallıqlarını nəzərə alaraq təhlükəsizlik məsələlərinə xüsusi diqqət yetirirdi. Strateji məlumatların qorunması və düşmənə qarşı hərbi planların vaxtından əvvəl açıqlanmaması bunun mühüm nümunələrindəndir.
Məkkənin fəthi ərəfəsində həyata keçirilən tədbirlər göstərir ki, siyasi və hərbi idarəçilikdə informasiya təhlükəsizliyi həmişə mühüm amil olub.
Bu gün isə informasiya təhlükəsizliyi daha geniş məna daşıyır. Dezinformasiya, saxta xəbərlər, kiberhücumlar və sosial şəbəkələr vasitəsilə cəmiyyətin manipulyasiya edilməsi müasir dövlətlərin qarşısında yeni çağırışlar yaradır. Bu baxımdan nəbəvi təcrübədəki məsuliyyətli informasiya siyasəti müasir dövrdə də müəyyən prinsiplər baxımından əhəmiyyətini qoruyur.
Birlik və sosial həmrəylik
Mədinə cəmiyyətinin qarşısında duran ən mühüm problemlərdən biri müxtəlif qruplar arasındakı parçalanmanı aradan qaldırmaq idi.
Peyğəmbər (s) mühacirlərlə ənsar arasında qardaşlıq yaratmaqla yalnız fərdlər arasında münasibətləri yaxşılaşdırmadı; eyni zamanda yeni ictimai həmrəylik modelinin əsasını qoydu.
Ovs və Xəzrəc arasındakı uzunmüddətli qarşıdurmanın aradan qaldırılması bu siyasətin mühüm nəticələrindən biri idi.
Bu təcrübə müasir cəmiyyətlər üçün də mühüm dərs verir: dərin sosial parçalanmalar yalnız inzibati və hüquqi vasitələrlə həll olunmur. İnsanları birləşdirən ortaq dəyərlər, qarşılıqlı hörmət və ədalət hissi olmadan davamlı ictimai həmrəylik yaratmaq çətindir.
Gənclərə etimad: gələcəyə sərmayə
Peyğəmbərin (s) idarəçilik modelində gənclərin xüsusi yeri vardı. Üsamə ibn Zeydin orduya komandan təyin edilməsi bunun ən məşhur nümunələrindən biridir.
Bu seçim göstərir ki, rəhbərlik üçün yalnız yaş və təcrübə meyarları əsas götürülməməli, insanın qabiliyyəti, ləyaqəti, məsuliyyət hissi və potensialı da nəzərə alınmalıdır.
Müasir cəmiyyətlər üçün bu prinsip xüsusilə əhəmiyyətlidir. Gənclərin siyasi, iqtisadi, elmi və ictimai idarəçilikdə iştirakının təmin edilməsi yalnız onların hüquqlarının tanınması deyil, həm də cəmiyyətin gələcəyinə sərmayə qoyulmasıdır.
Nəbəvi modelin bu gün üçün mesajı
Peyğəmbərin (s) Mədinə dövrü tarixi bir hadisə olmaqla yanaşı, idarəçilik və ictimai münasibətlər baxımından mühüm prinsiplər toplusudur.
Lakin bu modeldən faydalanmaq onun 14 əsr əvvəlki zahiri formalarını olduğu kimi təkrarlamaq demək deyil. Müasir dünyada əsas məsələ nəbəvi təcrübənin arxasında dayanan dəyərləri və idarəçilik prinsiplərini düzgün anlamaqdır.
Bu prinsiplər sırasında:
- ədalətin təmin edilməsi;
- insan ləyaqətinə hörmət;
- qanunun aliliyi;
- əhdə vəfa;
- xalqla açıq və səmimi ünsiyyət;
- məsləhətləşmə və kollektiv düşüncə;
- korrupsiyaya qarşı mübarizə;
- ictimai həmrəyliyin gücləndirilməsi;
- gənclərə etimad;
- təhlükəsizlik və informasiya məsuliyyəti xüsusi əhəmiyyət daşıyır.
Nəticə
Bu gün dünyada siyasi və sosial böhranların həlli üçün yalnız texniki və iqtisadi mexanizmlər kifayət etmir. Cəmiyyətin mənəvi dayaqları, ədalət hissi və insanlar arasında qarşılıqlı etimad da ən azı digər amillər qədər əhəmiyyətlidir.
Peyğəmbər sünnəsi bu baxımdan yalnız tarixi irs deyil, həm də düşünmək üçün mühüm bir mənbədir. Onun əsas prinsipləri müasir şəraitdə yenidən şərh və tətbiq edilə bilər.
Əgər ədalət, məsuliyyət, insan ləyaqəti, ictimai həmrəylik, məsləhətləşmə və gənclərə etimad kimi dəyərlər yalnız şüar olaraq deyil, real idarəçilik praktikasında öz əksini taparsa, daha etibarlı, ədalətli və sabit cəmiyyət qurmaq mümkün olar.
Deməli, nəbəvi sünnəyə qayıdış keçmişdə yaşamaq deyil; keçmişin mənəvi və idarəçilik təcrübəsindən istifadə etməklə bu günün problemlərinə daha düzgün cavab axtarmaqdır.
Əxlaqdan ictimai məsuliyyətə: nəbəvi dəyərlərin müasir cəmiyyətdə rolu
Peyğəmbər sünnəsinin mühüm xüsusiyyətlərindən biri fərdi əxlaqla ictimai məsuliyyət arasında sıx əlaqənin qurulmasıdır. Sözündə dürüst olmaq, əhdə vəfa göstərmək, başqalarının hüquqlarına riayət etmək, hökm verərkən ədalətli davranmaq və qəzəbi cilovlamaq yalnız fərdin mənəvi kamilliyinə xidmət edən keyfiyyətlər deyil. Bu xüsusiyyətlərin hər birinin geniş ictimai nəticələri vardır.
Bu gün qarşılaşdığımız problemlərin əhəmiyyətli bir hissəsi məhz bu prinsiplərdən uzaqlaşma ilə bağlıdır. Yanlış məlumatların yayılması, sosial şəbəkələrdə insanların nüfuzunun məqsədli şəkildə zədələnməsi, təhqirin adi hala çevrilməsi və insanlar haqqında tələsik hökm verilməsi informasiya əsrində mənəvi böhranın bariz nümunələridir.
Peyğəmbər (s) insanlarla onların iqtisadi imkanlarına, sosial mövqelərinə və ya qəbilə mənsubiyyətlərinə görə fərqli münasibət göstərmirdi. Onun davranışının əsas meyarı insan ləyaqətinə hörmət idi. Ayrı-seçkilik, alçaldılma və sosial təcridin müxtəlif formalarının mövcud olduğu müasir cəmiyyətdə bu prinsip xüsusi əhəmiyyət daşıyır.
Zəif və ehtiyaclı insanlara münasibət: mərhəmətdən sistemli məsuliyyətə
Peyğəmbər (s) dövründə yoxsullara, yetimlərə, ehtiyac sahiblərinə və cəmiyyətin həssas təbəqələrinə qarşı laqeydlik qəbulolunan münasibət deyildi. Ehtiyac içində olan insanlara yardım yalnız emosional və xeyriyyə xarakterli tövsiyə kimi deyil, cəmiyyətin mənəvi və sosial məsuliyyətinin bir hissəsi kimi qəbul edilirdi.
Müasir dövrdə də ehtiyac sahiblərinə yardım yalnız qısamüddətli və emosional kampaniyalarla məhdudlaşmamalıdır. Təhsil imkanlarının yaradılması, məşğulluğun dəstəklənməsi, insanların ləyaqətinin qorunması və yoxsulluğun yaranmasına səbəb olan amillərin aradan qaldırılması daha davamlı həll yollarıdır.
Cəmiyyətin bir hissəsi digər insanların problemlərinə qarşı məsuliyyət hiss etmədikdə, maddi imkanların çoxluğuna baxmayaraq, həmin cəmiyyətdə həqiqi birlik və sosial rahatlıq formalaşdırmaq çətinləşir.
Peyğəmbər (s) hələ peyğəmbərlikdən əvvəl də əmanətə sadiqliyi və dürüstlüyü ilə tanınırdı. Bu mənəvi etibar onun insanlarla münasibətlərində mühüm rol oynayırdı. Müasir cəmiyyət də bəlkə heç vaxt olmadığı qədər etimada ehtiyac duyur. Lakin etimad yalnız dürüstlük, şəffaflıq, məsuliyyət və verilən öhdəliklərə sadiqlik əsasında formalaşa bilər.
Çətinliklər qarşısında ümid və məsuliyyət
Peyğəmbərin (s) həyatı çətinliklər, müxalifət və müxtəlif təzyiqlərlə müşayiət olunurdu. Lakin bu çətinliklər heç vaxt ümidsizliyə, passivliyə və məsuliyyətdən yayınmağa gətirib çıxarmadı.
Nəbəvi dünyagörüşündə ümid reallıqdan uzaq nikbinlik deyildi. Ümid səbir, planlaşdırma, zəhmət və Allaha təvəkküllə tamamlanırdı. Müasir insan da iqtisadi, ailə və psixoloji xarakterli çoxsaylı problemlərlə qarşılaşır. Belə bir şəraitdə nəbəvi yanaşma problemləri inkar etmək deyil, onların qarşısında təslim olmamaq mesajını verir.
Bu yanaşma xüsusilə böhran dövrlərində mühüm əhəmiyyət daşıyır: insan çətinliyi qəbul etməli, onun səbəblərini anlamalı, mümkün çıxış yollarını müəyyənləşdirməli və nəticə əldə etmək üçün hərəkətə keçməlidir.
İman və ağıl: bir-birini tamamlayan iki əsas
Nəbəvi sirlərdən biri imanla rasional düşüncənin bir-birinə qarşı qoyulmamasıdır. Məsləhətləşmə, şəraitin düzgün qiymətləndirilməsi, mümkün nəticələrin nəzərə alınması və başqalarının təcrübəsindən yararlanmaq düzgün qərarvermənin mühüm elementləridir.
Şayiələrin və emosional reaksiyaların son dərəcə sürətlə yayıldığı müasir informasiya mühitində bu prinsip daha da aktual görünür. Hər eşidilən xəbərə inanmaq, yoxlanılmamış məlumatı yaymaq və emosional təsir altında qərar vermək həm fərdi, həm də ictimai münasibətlərə ciddi zərər vura bilər.
Bu baxımdan nəbəvi yanaşma insanı düşünməyə, məsləhətləşməyə, məlumatı qiymətləndirməyə və qərarın mümkün nəticələrini əvvəlcədən nəzərdən keçirməyə çağırır.
Ailə münasibətlərində nəbəvi model
Mərhəmət, dözümlülük, hörmət, məsləhətləşmə və ailə üzvlərinin emosional ehtiyaclarına diqqət Peyğəmbərin (s) həyatında mühüm yer tuturdu.
Müasir dövrdə isə fasiləsiz iş rejimi, smartfon və sosial şəbəkələrdən həddindən artıq istifadə, eləcə də ailə daxilində canlı ünsiyyətin azalması yaxın münasibətlərə ciddi təzyiq göstərir.
Nəbəvi ailə modelinə qayıdış mürəkkəb və bahalı tədbirlərdən başlamır. Bunun üçün ailə üzvlərinə real vaxt ayırmaq, bir-birinin sözünü dinləmək, təhqir və alçaltmadan çəkinmək, məsuliyyətləri bölüşmək və fikir ayrılıqlarını zorakı və təhqiramiz ünsiyyətə çevirmədən həll etmək kifayətdir.
Ailədə sağlam münasibətlərin qurulması, əslində, daha sağlam cəmiyyətin formalaşmasının ilk mərhələsidir. Çünki ictimai davranışın böyük hissəsi ailədə öyrənilir.
Güclü dövlət və mərhəmətli idarəçilik
Bütün bu prinsiplər birlikdə göstərir ki, Peyğəmbərin (s) siyasi və idarəçilik sünnəsi yüksək idarəçilik üçün mühüm göstəricilər sistemi formalaşdırır.
Nəbəvi modeldə siyasi sistem düşmən qarşısında qətiyyətli və güclü olmaqla yanaşı, öz xalqına münasibətdə mərhəmət, ədalət və məsuliyyət prinsiplərinə əsaslana bilər. Qanuna bağlılıq, hakimlərin sadə həyat tərzi, əxlaq əsaslı diplomatiya, ləyaqətə əsaslanan seçim və gənclərə etimad bu modelin əsas xüsusiyyətləri sırasındadır.
Burada mühüm məqam güc və mərhəmətin bir-birinə zidd anlayışlar kimi təqdim edilməməsidir. Əksinə, nəbəvi model göstərir ki, siyasi güc ədalət və mənəviyyatla birləşdikdə cəmiyyətin sabitliyinə xidmət edə bilər.
Nəbəvi hakimiyyətin nəzəri və struktur əsasları
Peyğəmbər (s) tərəfindən Mədinədə qurulan ictimai-siyasi sistemin nəzəri və struktur əsaslarını üç mühüm anlayış ətrafında ümumiləşdirmək olar: ədalət, bəndəlik və məhəbbət.
Başqa sözlə, Peyğəmbərin (s) Mədinəyə daxil olduqdan sonra atdığı ilk mühüm addımlardan biri siyasi və ictimai gücün formalaşdırılması oldu. Hakimiyyətin yaradılması nəbəvi missiyanın kənarında dayanan təsadüfi və ya ikinci dərəcəli məsələ deyildi; cəmiyyətin idarə olunması, ədalətin təmin edilməsi və dini prinsiplərin ictimai həyatda həyata keçirilməsi üçün zəruri vasitələrdən biri idi.
Bu yeni qurulan sistemdə məscid yalnız ibadət məkanı funksiyasını daşımırdı. O, eyni zamanda ictimai, siyasi və idarəçilik həyatının mühüm mərkəzi rolunu oynayırdı.
Nəbəvi modeldə cəmiyyət üzvlərinin mənəvi tərbiyəsi, dövlətin idarə olunması, İslam cəmiyyətinin müdafiəsi və dini dəyərlərin yayılması bir-birindən ayrı proseslər kimi nəzərdən keçirilmirdi.
Bu idarəçilik modelinin ən mühüm xüsusiyyətlərindən biri isə “ədalət və şüur”un “zülm və cəhalət” üzərində üstünlüyü idi.
Qanun hamı üçün eyni idi. Peyğəmbər (s) özü də qanuna riayət etməyi rəhbərlik məsuliyyətinin ayrılmaz hissəsi hesab edir və heç kimə, hətta özünə yaxın olan insanlara belə qanunu pozmaq imkanı vermirdi.
Bu baxımdan nəbəvi sistemin əsas dayaqlarını dörd prinsipdə ümumiləşdirmək mümkündür:
1. Din, cəmiyyət və insanın vəzifələri barədə aydın və düzgün şüur;
2. Mühakimədə, resursların bölüşdürülməsində və məsul vəzifələrin müəyyənləşdirilməsində ədalət;
3. Yaradan qarşısında tam bəndəlik;
4. Cəmiyyət üzvləri və rəhbərlik arasında dərin sevgi, mərhəmət və qarşılıqlı məsuliyyət.
Nəbəvi sünnədə diplomatik və strateji yanaşma
Peyğəmbərin (s) diplomatik və strateji yanaşması düşmənlərin düzgün təsnifləndirilməsi, uzaqgörənlik və ləyaqət prinsipinə əsaslanırdı.
O, hadisələri addım-addım və diqqətlə planlaşdırır, qərarların qəbulunda vaxtın və imkanların səmərəsiz şəkildə itirilməsinə yol vermirdi.
Nəbəvi diplomatiyanın mühüm prinsiplərindən biri müxtəlif təhlükələrə eyni münasibətin göstərilməməsi idi. Mədinədə formalaşan yeni cəmiyyət bir neçə istiqamətdən təhlükə ilə üzləşirdi: ətrafdakı düşmən qəbilələr, Məkkənin hərbi-siyasi mərkəzi, müqaviləni pozan yəhudi qrupları, daxildə fəaliyyət göstərən münafiqlər və nəhayət, insanın öz daxilindəki zəiflik və mənəvi nəfsi.
Peyğəmbərin (s) bu qüvvələrin hamısına münasibəti eyni deyildi. Ciddi və təşkilatlanmış təhlükə yaradan qüvvələrə qarşı qətiyyət göstərilir, təcili təhlükə yaratmayan tərəflərlə isə daha yumşaq və barışdırıcı münasibət qurulurdu.
Digər tərəfdən, nəbəvi diplomatiyanın əsas xüsusiyyətlərindən biri əxlaqa bağlılıq idi. Peyğəmbər (s) bağladığı əhd və müqavilələri pozmurdu. Halbuki qarşı tərəflərin, o cümlədən Qüreyşin və bəzi yəhudi qruplarının müqavilələri pozduğu hallar olmuşdu.
Bu siyasi uzaqgörənliyin ən parlaq nümunələrindən biri Hüdeybiyyə sülhü idi. İlk baxışda müvəqqəti geri addım təsiri bağışlayan bu müqavilə əslində İslamın daha geniş şəkildə yayılması üçün əlverişli siyasi və sosial mühit yaratdı və son nəticədə Məkkənin böyük qan tökülmədən fəthinə zəmin hazırladı.
Beləliklə, Hüdeybiyyə təcrübəsi göstərir ki, strateji səbir bəzən dərhal nəticə əldə etmək istəyindən daha güclü siyasi vasitəyə çevrilə bilər.
Nəbəvi idarəçilikdə insanın yaşından çox onun təqvası, bacarığı və ləyaqəti əsas meyar hesab olunurdu. Buna görə də xarici siyasət və insan resurslarının idarə olunması sahəsində Peyğəmbərin (s) strategiyası əxlaq, rasional düşüncə və ləyaqət prinsipinin vəhdətinə əsaslanırdı.
Əxlaq və ictimai həyat: fərdi davranışdan ictimai sağlamlığa
Nəbəvi sünnənin əxlaqi və sosial tərəfləri mərhəmət, məsləhətləşmə, sadəlik, sosial ədalət və həssas qruplar qarşısında məsuliyyətin vəhdətində özünü göstərir.
Peyğəmbərin (s) həyatında diqqət çəkən məqamlardan biri də insan cəmiyyətinin ənənəvi siyasi düşüncəsində bəzən bir-birinə zidd hesab edilən anlayışları bir araya gətirməsidir: hakimiyyət və hikmət, ibadət və xalqa xidmət, mübarizə və mərhəmət.
Bu mərhəmətin ən mühüm nümunələrindən biri Məkkənin fəthi zamanı özünü göstərdi. Peyğəmbər (s) uzun müddət ona və müsəlmanlara qarşı mübarizə aparmış insanlara qalib gəldiyi halda, genişmiqyaslı qisas yolunu seçmədi və ümumi əfv elan etdi. Bu addım tarixi düşmənçiliklərin aradan qaldırılmasına və yeni ictimai münasibətlərin formalaşmasına mühüm zəmin yaratdı.
Xalqa yaxın rəhbərlik və sadə həyat
Peyğəmbərin (s) idarəçilik modelində fərdi diktə və özbaşınalığa yer yox idi. Xalqa yaxınlıq onun üçün sadəcə siyasi şüar deyildi; bu, gündəlik həyat tərzində özünü göstərən real davranış idi.
Böhran və çətinliklər zamanı Peyğəmbər (s) insanları yalnız mübarizəyə çağırmaqla kifayətlənmirdi. Məsələn, Xəndəyin qazılması zamanı özü də işin içində olur, insanlarla çiyin-çiyinə çalışır və onların yaşadığı aclığı bölüşürdü.
Siyasi hakimiyyət və maddi imkanlar onun sadə həyat tərzini və insanlarla münasibətini dəyişmədi.
Bu nümunə müasir idarəçilik üçün mühüm bir həqiqəti xatırladır: rəhbərin cəmiyyətin problemlərindən uzaqlaşması ilə onun qərarları arasındakı məsafə artır. Əksinə, xalqın içində olmaq, çətinlikləri bilavasitə yaşamaq və məsuliyyəti cəmiyyətlə bölüşmək idarəçiliyə etimadı gücləndirir.
Nəbəvi sünnənin əsas mesajlarından biri də budur ki, əxlaq yalnız şəxsi davranış məsələsi deyil; sağlam cəmiyyətin təməlidir.
İnsanın dürüstlüyü ictimai etimad yaradır, ədaləti sosial sabitliyi gücləndirir, mərhəməti həmrəyliyi artırır, məsuliyyət hissi isə cəmiyyətin zəif təbəqələrinin qorunmasına xidmət edir.
Bu səbəbdən Peyğəmbərin (s) sünnəsini yalnız fərdi ibadət və əxlaq çərçivəsində deyil, həm də ailə, cəmiyyət, dövlət və beynəlxalq münasibətlər müstəvisində nəzərdən keçirmək mümkündür.
Müasir dövrdə nəbəvi modelin əsas çağırışı məhz budur: mənəvi dəyərləri yalnız danışılan prinsiplərdən real ictimai davranışa çevirmək.
Sizin rəyiniz